De Hawaiigitaar: kenmerkende klanken met een lange geschiedenis
De Hawaiigitaar staat bekend om haar heldere, glijdende klank die meteen doet denken aan de muziek van Hawaï. Toch is het instrument niet alleen geschikt voor tropische melodieën. De Hawaiigitaar heeft ook haar plek gevonden in country, blues, gospel en popmuziek. Wat maakt deze gitaar zo bijzonder, en hoe wordt ze bespeeld?
Wat is een Hawaiigitaar?
Met de naam Hawaiigitaar wordt meestal een lapsteelgitaar bedoeld. In tegenstelling tot een gewone gitaar wordt dit instrument doorgaans horizontaal op de schoot of op een standaard gelegd. De speler drukt de snaren niet met de vingers tegen de frets, maar beweegt een metalen staaf — een steel bar — over de snaren. Zo ontstaan vloeiende overgangen tussen tonen, ook wel glissando’s genoemd.
Er bestaan akoestische en elektrische Hawaiigitaarmodellen. De elektrische variant heeft vaak een stevige, compacte body en wordt aangesloten op een versterker. Sommige instrumenten met een vergelijkbare speelstijl, zoals pedal steelgitaren, zijn technisch uitgebreider en kunnen tijdens het spelen ook van toonhoogte veranderen met pedalen en hendels.
Hoe klinkt de Hawaiigitaar?
De klank is vaak warm, glanzend en langdurig. Doordat de speler de steel bar soepel over de snaren laat glijden, klinken noten alsof ze in elkaar overvloeien. Dat geeft de muziek een zingend karakter. Met een volumepedaal kan de speler de noten geleidelijk laten opkomen, waardoor de gitaar soms bijna als een stem of viool klinkt.
De Hawaiigitaar wordt vaak geassocieerd met traditionele Hawaïaanse muziek, maar haar klank is ook herkenbaar in country en western swing. Daarnaast gebruiken muzikanten de lapsteelgitaar in blues, rock en andere genres.
Een korte geschiedenis
De Hawaiigitaar ontwikkelde zich in Hawaï, waar snaarinstrumenten en lokale muziekstijlen samenkwamen. De speeltechniek waarbij een gitaar horizontaal wordt gehouden en met een staaf over de snaren wordt gespeeld, werd in de late negentiende en vroege twintigste eeuw steeds bekender. Later zorgden radio, platen en tournees ervoor dat de kenmerkende klank ook buiten Hawaï populair werd.
In de loop van de twintigste eeuw ontstonden verschillende varianten. De lapsteelgitaar bleef relatief eenvoudig van opzet, terwijl de pedal steelgitaar werd uitgebreid met pedalen en knoppen waarmee de speler de stemming en toonhoogte tijdens het spelen kan aanpassen.
Hoe bespeel je een Hawaiigitaar?
De speler plaatst de gitaar horizontaal en gebruikt meestal een plectrum of vingerdoppen om de snaren aan te slaan. Met de steel bar wordt de toonhoogte bepaald: door de staaf op verschillende posities boven de snaren te plaatsen, ontstaan andere noten. De staaf moet recht over de snaren bewegen om een zuivere klank te behouden.
Veel lapsteelgitaren worden gestemd in een open akkoord, zoals een open G- of open D-stemming. Wanneer de snaren zonder indrukken al een akkoord vormen, kan de speler met de steel bar eenvoudig melodieën en akkoorden spelen. De precieze stemming verschilt per instrument en muziekstijl.
Is een Hawaiigitaar geschikt voor beginners?
Een lapsteelgitaar kan een leuke keuze zijn voor beginners die houden van glijdende melodieën en een uitgesproken, expressieve klank. De basis is snel te verkennen, maar zuiver spelen vraagt oefening. Omdat er geen frets zijn die de toonhoogte vastleggen, moet de speler goed luisteren en de steel bar nauwkeurig positioneren.
Wie al gewone gitaar speelt, herkent misschien de snaren en akkoorden, maar de speeltechniek is anders. Het kan daarom helpen om te beginnen met eenvoudige melodieën, een open stemming en een metronoom. Ook een stemapparaat en een geschikte versterker zijn handig, vooral bij een elektrische lapsteel.
Waar let je op bij het kopen?
- Type instrument: kies tussen een akoestische lapsteel, een elektrische lapsteel of een pedal steelgitaar.
- Speelcomfort: let op de grootte, het gewicht en de manier waarop het instrument op schoot of op een standaard ligt.
- Stemming: controleer welke stemming bij jouw muziekstijl en lesmateriaal past.
- Accessoires: een steel bar, plectrum of vingerdoppen en eventueel een versterker zijn vaak nodig.
- Geluid: luister, indien mogelijk, naar verschillende modellen om te ontdekken welke klank je aanspreekt.
Een veelzijdig instrument met een eigen stem
De Hawaiigitaar is veel meer dan een instrument met een exotische bijnaam. De combinatie van glijdende tonen, expressieve frasering en een herkenbare klank maakt haar geschikt voor uiteenlopende muziekstijlen. Of je nu Hawaïaanse melodieën, country, blues of experimentele muziek wilt spelen: met een lapsteelgitaar kun je een heel eigen geluid ontwikkelen.
Vijf Tips voor het Bespelen van de Hawaii Gitaar
- Stem je gitaar zorgvuldig voordat je begint.
- Oefen rustig met de slide voor zuivere tonen.
- Houd de slide recht boven de frets.
- Gebruik lichte druk met je plectrum.
- Speel langzaam en luister goed naar je klank.
Stem je gitaar zorgvuldig voordat je begint.
Stem je Hawaiigitaar zorgvuldig voordat je begint met spelen. Een goede stemming zorgt ervoor dat de tonen helder klinken en akkoorden mooi samenkomen. Gebruik een stemapparaat en controleer de stemming regelmatig, vooral als je net nieuwe snaren hebt geplaatst of het instrument hebt verplaatst. Zo klinkt je spel vanaf de eerste noot zuiver.
Oefen rustig met de slide voor zuivere tonen.
Oefen rustig met de slide om zuivere tonen te leren spelen. Beweeg hem soepel en recht over de snaren en plaats hem precies boven de frets, zonder hard op de snaren te drukken. Begin met korte, eenvoudige melodieën en luister goed naar de toonhoogte. Met geduld en regelmatige oefening krijg je steeds meer controle over de kenmerkende glijdende klank van de Hawaiigitaar.
Houd de slide recht boven de frets.
Houd de slide recht boven de frets om de tonen zuiver te laten klinken. Omdat je de snaren niet op de frets indrukt, bepaalt de positie van de slide de toonhoogte. Een kleine afwijking kan de noot vals laten klinken. Oefen daarom rustig met het plaatsen en verplaatsen van de slide, en luister goed of de toon overeenkomt met de gewenste noot.
Gebruik lichte druk met je plectrum.
Gebruik lichte druk met je plectrum wanneer je de snaren aanslaat. Zo blijven de noten helder en voorkom je een harde, scherpe klank. Een ontspannen aanslag helpt bovendien om gelijkmatig te spelen en geeft je meer controle over het volume en de expressie.
Speel langzaam en luister goed naar je klank.
Neem de tijd en speel langzaam: zo kun je elke noot zuiver laten klinken en de steel bar nauwkeurig over de snaren bewegen. Luister goed naar je klank en let op hoe de tonen in elkaar overgaan. Door bewust te horen wat goed klinkt en wat nog aandacht vraagt, ontwikkel je stap voor stap meer controle en een mooiere, vloeiende speelstijl.